Handvatten of handvaten: Is het ’t’ of ’tt’? Het antwoord is simpel: beide zijn correct volgens de officiële Nederlandse taalregels. Of je nu handvatten of handvaten schrijft, je maakt geen enkele spelfout. Hoewel de momenteel geldende spellingregels beide varianten toestaan voor het meervoud van handvat, was er oorspronkelijk een duidelijk onderscheid tussen de oorsprong van deze twee woorden.
Waar komt de dubbele t vandaan?
Als we kijken naar de etymologie van het woord handvat, zien we meteen waarom handvatten de oudste papieren heeft. Tot de spellingwijziging van 2006 was dit inderdaad de enige correcte spelling in de Nederlandse taal. Het woord vat komt hier van het werkwoord vatten. Aangezien de stam eindigt op een t en we de meervoudsuitgang -en toevoegen, wordt de t verdubbeld. Zo ontstaat de vorm met twee t’s.
De rol van bloedvaten en biervaten
Waarom zijn we dan plotseling massaal handvaten gaan schrijven? Dat heeft alles te maken met taalgevoel en analogie. We kennen in het Nederlands veel woorden met een uitgang -vaten, bijvoorbeeld bloedvaten en biervaten. Ook daar wordt het meervoud gevormd uit vat in de betekenis van een container of buis. Een handvat is natuurlijk geen vat, maar die associatie wordt toch gemaakt door taalgebruikers. En zo sloop handvaten langzaam maar zeker de officiële taal binnen. Dit is echter niet iets van de laatste tijd. Al in de Middelburgsche Courant van 28 augustus 1766 werd er gesproken over ‘Yzere Handvaten’. De vorm met een enkele t circuleert dus al eeuwenlang in onze streken.
Wat zeggen de officiële instanties?
De Taalunie heeft beide vormen officieel goedgekeurd sinds de update van de spellinglijst in 2005/2006. Ook de vereniging Onze Taal geeft aan dat beide vormen acceptabel zijn. Zelfs in het ‘Witte Boekje‘ worden beide vormen als geldig vermeld. Raadpleeg je echter de bekende Dikke Van Dale, dan wordt het wat minder eenduidig. Hoewel dit woordenboek ook beide vormen noemt, noemt het handvaten nog steeds de ‘minder correcte’ vorm. De auteurs van het woordenboek hebben dus een lichte voorkeur voor handvatten. Zo zien we dat niet alle bronnen perfect consistent zijn met elkaar.
Wat moet je in de praktijk doen?
In de praktijk, zoals in overheidsuitgaven en commerciële teksten, worden beide vormen inderdaad regelmatig gebruikt. Je bent dus vrij om te kiezen. Als je consistentie wilt waarborgen in je eigen teksten, overweeg dan de volgende tips:
- Gebruik binnen een document slechts één variant consequent.
- Wil je kiezen voor een formelere of klassiekere toon, kies dan voor handvatten.
- Mag je tekst wat eigentijdser of spreektaalachtiger klinken, kies dan voor handvaten.
- Houd er rekening mee dat beide vormen ook metaforisch gebruikt kunnen worden.
Conclusie
Je hoeft geen spelfout te vrezen. Of je nu kiest voor handvatten of handvaten, hangt dus grotendeels af van je voorkeur en de toon van je tekst. De meeste redacteurs kiezen nog steeds frequent voor handvatten, omdat de Van Dale een lichte voorkeur geeft aan die vorm en het beter past bij de logica van het werkwoord vatten. Maar als je handvaten schrijft, ben je volledig gerechtvaardigd volgens de huidige spellingswet. Kies gewoon de vorm die jou het beste bevalt en gebruik deze consequent.
Veelgestelde vragen over handvatten of handvaten
Is handvaten een fout woord?
Nee, handvaten is absoluut geen fout woord. Sinds de spellingwijziging van 2005/2006 is deze vorm officieel goedgekeurd door de Nederlandse Taalunie.
Waarom heeft handvatten twee t’s?
Het woorddeel ‘vat’ komt van het werkwoord ‘vatten’ (vastpakken). Bij het maken van het meervoud verdubbelt de medeklinker, waardoor je handvatten met een dubbele ’t’ schrijft.
Wat is de voorkeur van de Dikke Van Dale?
De Dikke Van Dale geeft de voorkeur aan ‘handvatten’. De variant ‘handvaten’ staat er wel in, maar is voorzien van de kwalificatie ‘minder juist’.
Welke vorm kan ik het beste gebruiken in zakelijke teksten?
Beide vormen zijn correct en worden ook in overheidsdocumenten door elkaar gebruikt. Het belangrijkste is dat je binnen één tekst consistent kiest voor één van de twee varianten.
